پنج شنبه, 03 تیر 1400
شناسه خبر:5304

جنگ هوائي روزهاي نخست تجاوز رژيم بعثي عراق به ايران و اقدامات متقابل ايران

  • انداز قلم

با گذشت قريب به سه دهه از خاتمه جنگ تحميلي عراق عليه ايران، اين جنگ همچنان كانون توجه كاركنان و تحليل گران مسائل نظامي قرار دارد و در اين باره كتاب ها و مقالاتي  منتشر مي شود. در اين راستا،  در اواخر سال 2015 ميلادي، «پير رازو» مدير موسسۀ تحقيقات نظامي  وابسته به وزارت  دفاع فرانسه  اقدام به تأليف و انتشار كتابي  با عنوان «جنگ ايران و عراق» نموده است.

مقالات و تحلیل ها

اين اثر ابتدا  توسط «نيكولاس اليوت» به  زبان انگليسي ترجمه و توسط دانشگاه هاروارد انتشار يافته است. مطالبي كه در پي مي آيد بخشي از ترجمۀ  فارسي اين اثر 640 صفحه اي از زبان انگليسي مي باشد.

قادسيه صدام

عمليات عراق به طور كلاسيك، با يك حمله به پايگاه هاي نيروي هوايي دشمن خود شروع مي شد. ديكتاتور عراف متقاعد شده بود كه نيروي هوايي وي قادر خواهد بود دوباره شاهكار خلبانان اسرائيلي  را خلق كند.

ژنرال  محمد جاسم الجبوري ، فرمانده نيروي هوايي، خواسته هاي  ديكتاتور (عراق) را دنبال كرد.

در روز  22 سپتامبر 1980 ايستگاه هاي عملياتي  برپا شدند. بعد از يك توجيه نهايي، خلبانان عصبي و هيجان زده اما دلگرم، سوار بر 192  فروند هواپيماي  تخصيص يافته  براي اولين موج حمله  در اواخر  صبح  شدند تا در دسته هاي چهار تا شش فروندي پرواز كنند.

اولين هواپيماهائي كه  به هدف خود رسيدند، هواپيماهاي Su-20 از كركوك بودند. آنها پايگاه هوايي نوژه در همدان را در ساعت 13:45 بعدازظهر بمباران كردند. هواپيماهاي Su-22 كه از موصل برخاسته بودند به پايگاه هوايي تبريز حمله كردند و هواپيماهاي جنگنده اي كه از بصره برخاسته بودند، پايگاه هاي هوايي دزفول و بوشهر بمباران كردند. پايگاه هوايي دزفول مورد سنگين ترين حمله واقع شد.

هواپيماهاي MiG-23 پايگاه ناصريه، كه براي حمله به مواضع زميني بهينه سازي شده بودند، پايگاه هوانيروز كرمانشاه و چند فروند هواپيماهاي MiG-23 و Su-7 مستقر در كوت، فرودگاه هاي غيرنظامي اهواز و سنندج بمباران كردند

تماشايي ترين حمله در ساعت 14:20 رخ داد، هنگامي كه پنج فروند هواپيماي بمب افكن Tu-22 از پايگاه تموز (زماني كه تحت كنترل بريتانيا قرار داشت به نام هبانيه شناخته مي شد) در ارتفاع خيلي كم برفراز تهران پرواز كردند.

يك فروند هواپيماي ترابري C-130 و يك فروند هواپيماي سوخت رسان بوئينگ 707 را منهدم كردند و به دو فروند هواپيماي غير نظامي آسيب هاي  شديدي وارد كردند.

در ساعت 14:30، چهار فروند هواپيماي بمب افكن سنگين Tu-16، كه در تموز مستقر بودند، با عظمت پشت سر هم برفراز پايگاه هوايي اصفهان ديده شدند.

خلبانان عراقي بمب هاي خود را در اطراف محوطه پايگاه، بدون هيچ موفقيتي در نابودي باندهاي پروازي فرو ريختند. سامانه نشانه روي آنها براي بمباران در ارتفاع كم طراحي نشده بود. پدافند سطح به هواي ايران واكنش نشان داد، هواپيماهاي مهاجم را مجبور كرد تا عمليات گريز ناگهاني را اجرا كند. به طور غيرمنتظره اي، رهبر دسته پروازي به يك كوه در آن نزديكي برخورد كرد، چهار موتور هواپيماي او منفجر شد و به محض برخورد به زمين همانند يك گلوله آتش بود. تصاوير لاشه هواپيما در سرتاسر جهان ديده شد، كه گواهي بر شكست تهاجم هوايي عراق بود.

در ساعت 14:40 بعدازظهر، حداقل چهار فروند هواپيماي Tu-22 به پايگاه هوايي شيراز رسيدند.

يك بار ديگر بر روي زمين، هواپيماهاي ميگ و سوخوي سريعاً با بمب بارگيري شدند. در اواخر بعدازظهر، آنها دوباره براي حمله به چهار پايگاه هوايي نزديك: تبريز، همدان، دزفول و بوشهر برخاستند. اين حملات دقت بيشتري نسبت به حملات پيشين نداشت. نگراني عمده خلبانان عراقي اجتناب از رويارويي با جنگنده ايراني بود.

نيروي هوايي  عراق  براي محافظت آنها در برابر يك حمله متقابل ايران، هواپيماهاي خود را به اردن و يمن شمالي فرستاد. در پايان روز، نتايج 250 سورتي ماموريت پرواز كم ارزش بودند: فقط چهار هواپيماي دشمن منهدم شده بود (شامل سه هواپيماي ترابري)، در مقابل پنج فروند هواپيما از دست رفت (يك فروند هواپيماي MiG-21، يك فروند هواپيماي Tu-16، يك فروند هواپيماي Tu-22 و دو فروند هواپيماي Su-22).  نيروي هوايي ايران از اين عمليات جان بدر برد

به دليل غافلگيري توسط حمله هوايي عراق و عدم تماس مناسب با فرمانده نيروي هوايي، فرماندهان پايگاه هاي هوايي ايران كه به شدت درگير احضار نفرات خود بودند، به همراه تجهيزات خود، در بيست و چهار ساعت اوليه نبرد رها شده بودند.

فرمانده نيروي هوايي، سرهنگ جواد فكوري به مهرآباد رفت تا اوضاع را بسنجد و درك شفاف تري از وضعيت به دست بياورد. صدمات وارد آمده را ارزيابي نمود و طرح كلي پاتك را به استناد از جزئيات دريافتي از يكان هاي تحت امر هماهنگ كرد. طرح حمله به دشمن هر چه زودتر ضرورت داشت، تا روحيه آن نيرو را بالا ببرد، و همچنين نشان دهد كه شير ايراني اجازه نخواهد داد بدون هيچ منطقي به او حمله شود.

در ساعت 4:00 صبح روز 23 سپتامبر، پايگاه هاي هوايي مهرآباد، همدان، بوشهر، تبريز آماده شروع عمليات با 120 فروند هواپيماي فانتوم و 40 فروند هواپيماي تايگرِ تا بن دندان مسلح، بودند. اين يك شاهكار پر ابهت بود، كه بطور فرضي از وضعيت آشفته نيروي هوايي ايران ارائه مي گرديد.

يك بار ديگر آنها از كوه هاي زاگرس عبور كردند، خلبانان تا ارتفاع خيلي كم پائين آمدند و براي حداكثر سرعت پرواز در بيش از 900 كيلومتر بر ساعت، در 20 متري سطح زمين شتاب گرفتند، آنها به طور تئوري تقريباً غير قابل كشف بودند. در ساعت 6:00 صبح، هواپيماهاي فانتوم برخاسته از همدان، اولين هواپيماهايي بودند كه به اهداف خود رسيدند: فرودگاه نظامي بغداد، جائي كه سه اسكادران هواپيماي MiG-21 در آنجا مستقر بودند.

عراقي ها ضمن غافلگيرشدن، حتي فرصت نكردند تا موشك هاي سطح به هواي خود را شليك كنند.

پايگاه هوايي تموز در غرب بغداد به سختي مورد اصابت قرار گرفت. ايراني ها اميدوار بودند در آنجا به ناوگان هواپيماهاي بمب افكن عراق دست يابند. براي مطمئن شدن از موفقيت خود، آنها 16 فروند هواپيماي فانتوم مستقر در تهران و همدان را به كار گرفتند.

چندين فروند هواپيماي فانتوم دوباره به پايتخت عراق حمله كردند، حمله آنها بر روي فرودگاه بين المللي متمركز شده بود، جائي كه آنها تعداد اندكي هواپيماي غيرنظامي، و پالايشگاه نفت الدوره، كه سوخت منطقه بغداد را تامين مي كرد، منهدم كردند. ديگر هواپيماهاي فانتوم، كه از بوشهر پرواز كرده بودند.پايگاه هوايي بصره را با دو حمله هوايي پياپي و نسبتاً موفق مورد اصابت قرار دادند. اين هواپيماها دو فروند هواپيماي Su-20 مستقر در آشيانه هايشان را منهدم كردند و به چندين فروند ديگر آسيب رساندند. همچنين آنها چندين نقطه بر روي باند پرواز را مورد اصابت مستقيم قرار دادند. تمامي هواپيماها در اين حمله هوايي سالم به پايگاه خود برگشتند، تا بار ديگر به پايگاه هاي هوايي عراقي حمله كنند.

هواپيماهاي جنگنده ايران، يك فروند هواپيماي آنتونف-24  را نابود كردند و به چندين فروند هواپيماي MiG-21 صدمه زدند.

نيروي هوايي عراق، حملاتي  اندك و گاه به گاه عليه پايگاه هاي هوايي تبريز و بوشهر، بدون هيچ نتايج قابل ملاحظه اي انجام داد. آن نيرو حتي دو فروند هواپيماي MiG-23 از دست داد كه توسط هواپيماهاي جنگنده ايراني سرنگون شدند. همچنين پايگاه هوانيروز كرمانشاه را بمباران و تعداد اندكي بالگرد را نابود كرد. هواپيماهاي جنگنده برتريِ هواييِ عراق، پروازهاي گشت هوايي برفراز پايگاه هاي خود را افزايش دادند؛ سه فروند هواپيماي MiG-21 بطور تصادفي توسط پدافند هوايي عراق، به سبب يك نقص در دستگاه گيرنده آنها (كه گمان برده مي شد آنها را به عنوان دشمن شناسايي كرده اند)، سرنگون شدند.

در روز 24 سپتامبر 1980 خلبانان ايراني  بمب هاي بيشماري را رها كردند كه مستقيما به هدف اصابت نمودند. در كركوك، آنها با توپ هواپيما يك فروند هواپيماي ترابري An-24، دو فروند هواپيماي MiG-21، يك فروند هواپيماي جنگنده هانتر، كه اندكي قبل براي شركت در ماموريت هاي آتش پشتيباني به خدمت بازگشته بود، را زير رگبار گرفتند. آنها يك فروند هواپيمايSu-22  در بصره و دو فروند هواپيماي Su-7 را در كوت منهدم كردند.                     

در سرتاسر اين دو روز، خلبانان ايراني همچنين زير ساخت نفتي عراق را مورد هدف قرار دادند. آنها پالايشگاه هاي بغداد و بصره، همچنين چندين انبار سوخت را بمباران كردند و به آنها صدمه رساندند و خط لوله ي  عراق به تركيه را بمباران  و منهدم نمودند.

پنج فروند هواپيماي MiG-21، پنج فروند هواپيماي MiG-23، و دو فروند هواپيماي Su-22 سرنگون شدند، بدون اين كه آنها هرگز موشك هاي اسپارو را ببينند، در آسمان متلاشي شدند.

پس از چهار روز عمليات شديد، آمار نبرد هوايي شانزده به پنج به نفع نيروي هوايي ايران بود.

ژنرال عراقي از روي احتياط دستور پايان حملات هوايي را صادر كرد، نيروي هوايي عراق حالت پدافندي به خود گرفت. او ماموريت ها را به محافظت از خاك عراق و پشتيباني از نيروهاي زميني، كه اندكي قبل به خاك ايران هجوم آورده بودند، محدود كرد. همچنين او دستور داد هواپيماهاي بمب افكن به جاي بازگشت به پايگاه هاي خود در تموز در اطراف شبه جزيره عربستان پراكنده شوند.

 

 

منبع:

1. سايت هيئت معارف جنگ شهيد سپهبد علي صياد شيرازي

2. پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس شهید حاج قاسم سلیمانی

ارسال نظر به عنوان مهمان

  • هیچ نظری یافت نشد